Jakie smary stosuje się w kolejnictwie? Przewodnik po produktach i zastosowaniach

Jak dobierać smary w kolejnictwie?

Dobór środka smarnego powinien zaczynać się od węzła, a nie od marki. W praktyce potrzebne są co najmniej informacje o rodzaju ruchu, obciążeniu, prędkości, temperaturze, dostępie wody i zanieczyszczeń, materiałach współpracujących oraz sposobie dosmarowywania.

Łożyska, zestawy kołowe i hamulce

Łożyska i inne obciążone pary metal–metal wymagają stabilnego filmu smarnego, odporności na zużycie i – zależnie od miejsca – ochrony przed wilgocią oraz frettingiem.

Dwa przykłady smarów przemysłowych z tej grupy to MOLYKOTE® Longterm 2 Plus oraz MOLYKOTE® BR-2 Plus.

DuPont opisuje Longterm 2 Plus jako smar do metal–metal przy ruchach wolnych i średnich, szczególnie przy dużych obciążeniach, m.in. do łożysk i połączeń narażonych na fretting oraz wilgoć. BR-2 Plus jest smarem z dodatkiem stałego środka smarnego do łożysk tocznych, ślizgowych, prowadnic, przegubów i wielowypustów przy średnich i wysokich obciążeniach.

Smary MOLYKOTE do obciążonych łożysk i połączeń metal–metal

Nie oznacza to, że można dowolnie zastosować je w maźnicy zestawu kołowego. Łożyska osiowe są elementem krytycznym i wymagają środka wskazanego lub zatwierdzonego dla konkretnego rozwiązania konstrukcyjnego.

A co z hamulcami?

W hamulcu trzeba rozdzielić powierzchnie cierne od ruchomych punktów mechanizmu. Tarcza, klocek, obręcz i inne powierzchnie odpowiedzialne za tarcie muszą pozostać wolne od smaru. Natomiast wybrane sworznie, prowadnice lub powierzchnie metal–metal mogą mieć osobną technologię smarowania lub powłokę przeciwcierną przewidzianą przez producenta.

Przykładem takiej technologii jest MOLYKOTE® 3400A Anti-Friction Coating LF. To utwardzana cieplnie sucha powłoka przeciwcierna do obciążonych kontaktów metal–metal. DuPont wymienia w zastosowaniach m.in. powierzchnie łożyskowe w hamulcach, zawiasy i mechanizmy.

Pantografy, izolatory i elementy elektryczne

Pantograf łączy mechanikę z układem wysokiego napięcia, dlatego ogólna zasada „posmaruj, żeby chodziło lżej” jest tu szczególnie ryzykowna. Punkty mechaniczne pantografu, połączenia elektryczne, izolatory i styk ślizgowy z siecią trakcyjną mają zupełnie inne zadania.

DuPont oferuje specjalistyczne materiały elektryczne, np. MOLYKOTE® 4 Electrical Insulating Compound do uszczelniania i ochrony połączeń elektrycznych przed wilgocią oraz osobne powłoki do izolatorów wysokiego napięcia.

MOLYKOTE® 4 Electrical Insulating Compound i MOLYKOTE® 111 Compound to nie są te same produkty. MOLYKOTE® 111 Compound jest silikonowym środkiem smarnym i uszczelniającym do zaworów, O-ringów, uszczelek oraz elementów narażonych na wodę i warunki atmosferyczne. Nie należy przedstawiać go jako zamiennika MOLYKOTE® 4 do zastosowań elektrycznych.

Drzwi, zawiasy i prowadnice

Mechanizmy drzwi pracują cyklicznie, często przy niskich temperaturach, zabrudzeniu i wilgoci. Kluczowe są niski i stabilny współczynnik tarcia, odporność na zużycie oraz ograniczenie przyciągania pyłu – ale konkretna technologia zależy od materiałów i konstrukcji.

W wybranych metalowych prowadnicach, sworzniach i zawiasach można stosować powłoki suche zamiast klasycznego smaru.

Wspomniany MOLYKOTE® 3400A jest przykładem suchej powłoki przeciwciernej do metal–metal, stosowanej m.in. na zawiasach i mechanizmach.

Trzeba jednak uwzględnić, że produkt wymaga utwardzania cieplnego, więc częściej pasuje do produkcji lub regeneracji komponentu niż do szybkiego serwisu „na pojeździe”.

Uszczelki, miechy i O-ringi

Przy elastomerach nie wystarczy sprawdzić, czy smar jest silikonowy. Niewłaściwy środek może powodować pęcznienie, skurcz albo zmianę twardości gumy. DuPont podkreśla, że kompatybilność smaru z konkretnym elastomerem jest jednym z podstawowych kryteriów doboru.

MOLYKOTE® 55 O-Ring Grease jest silikonowym smarem przeznaczonym do kontaktu gumy z metalem, O-ringów i uszczelnień.

Producent wskazuje, że może powodować niewielkie, kontrolowane pęcznienie niektórych elastomerów, co ma wspierać uszczelnienie – właśnie dlatego przed seryjnym zastosowaniem trzeba potwierdzić zgodność z konkretną mieszanką gumową.

MOLYKOTE® 111 Compound jest z kolei gęstym silikonowym środkiem smarnym i uszczelniającym o bardzo dobrej odporności na wodę. Producent przewiduje go m.in. do O-ringów, uszczelek i urządzeń narażonych na warunki atmosferyczne.

Smary silikonowe MOLYKOTE do uszczelek i O-ringów

To dobry przykład, dlaczego uszczelnienie i węzeł łożyskowy powinny mieć osobne specyfikacje smarne.

Połączenia gwintowe i montaż

Śruby, kołnierze i inne połączenia demontowane po długim czasie mogą wymagać pasty montażowej zamiast klasycznego smaru łożyskowego. Celem jest kontrola tarcia podczas montażu, ograniczenie zapiekania i ułatwienie późniejszego demontażu.

MOLYKOTE® Cu-7439 Plus to pasta anti-seize na bazie oleju mineralnego z miedzią jako środkiem stałym.

DuPont przewiduje ją m.in. do śrub regulacyjnych, połączeń gwintowych, prowadnic hamulcowych i montażu elementów pracujących przy wysokich obciążeniach oraz temperaturze.

MOLYKOTE® 3400A reprezentuje natomiast inną technologię – suchą powłokę przeciwcierną do powierzchni metal–metal.

Środki MOLYKOTE do montażu i kontroli tarcia metal–metal

Nie należy jednak rozszerzać tych rekomendacji na wszystkie elementy infrastruktury torowej. Rozjazdy, powierzchnie stykające się z kołem i elementy mające wymagania elektryczne lub materiałowe wymagają własnej, zatwierdzonej technologii.

Pasta miedziana nie jest uniwersalnym „smarem do torów”.

Układy hydrauliczne

W hydraulice pracuje olej, a nie smar plastyczny. Dobór zaczyna się od wymaganej klasy lepkości i specyfikacji producenta pompy, zaworów lub całego układu.

Istotne są również temperatura rozruchu, temperatura pracy, przeciwzużyciowość, odporność na utlenianie, pienienie i zachowanie w obecności wody.

W ofercie Melkib znajduje się AVIA Fluid L-HM/HLP 68. To przemysłowy olej hydrauliczny klasy HLP 68.

Drugim przykładem jest Shell Tellus S2 MX 68, klasyfikowany jako ISO HM / DIN HLP.

Oleje hydrauliczne HLP 68 dostępne w Melkib

Układy wydechowe pojazdów spalinowych – preparaty pokrewne, nie smary

Hylomar Exhaust Assembly Paste jest wodną, utwardzaną temperaturą pastą do montażu i uszczelniania połączeń układów wydechowych. Producent podaje odporność temperaturową do 1000°C.

W pojeździe spalinowym jest to chemia serwisowa dotycząca wydechu, ale nie jest to smar do łożysk, hamulców ani elementów torowych.

Hylomar Exhaust Repair Putty służy natomiast do wypełniania małych otworów i pęknięć w układach wydechowych.

To kolejny przykład produktu używanego przy obsłudze pojazdu, którego nie należy automatycznie zaliczać do środków smarnych.

Czego nie stosować jako „smaru kolejowego” bez potwierdzenia?

W przemyśle funkcjonuje wiele preparatów ochronnych, czyszczących i antyadhezyjnych. Sama forma aerozolu, silikon w składzie albo właściwości ochronne nie oznaczają jeszcze, że dany produkt jest środkiem smarnym do mechanizmu kolejowego.

Produkty marki Ambersil obejmują wiele różnych technologii – smary, środki czyszczące, antykorozyjne i antyadhezyjne. Przy doborze trzeba patrzeć na funkcję konkretnego SKU, a nie na samą markę lub formę aerozolu.

Jak zbudować kartę smarowania dla pojazdu lub podzespołu?

Najbezpieczniejszym sposobem ograniczenia przypadkowych zamian produktów jest karta smarowania powiązana z konkretnym węzłem.

Dla każdego punktu warto zapisać:

1. nazwę i lokalizację węzła,
2. wymagany typ środka oraz specyfikację OEM,
3. zatwierdzony produkt lub listę dopuszczonych odpowiedników,
4. ilość i sposób aplikacji,
5. częstotliwość lub warunek ponownego smarowania,
6. wymagania dotyczące czyszczenia przed aplikacją,
7. obszary, których nie wolno zanieczyścić środkiem smarnym,
8. kryterium kontroli po wykonaniu pracy.

Taki standard ogranicza ryzyko, że produkt poprawny w jednym mechanizmie zostanie przeniesiony do sąsiedniego węzła tylko dlatego, że ma podobną konsystencję lub zakres temperatur.

FAQ – smary w kolejnictwie

Jakie smary stosuje się do łożysk w kolejnictwie?

Stosuje się smary dobrane do konkretnego typu łożyska, obciążenia, prędkości, temperatury i warunków środowiskowych. W łożyskach osiowych i innych elementach bezpieczeństwa krytycznego środek musi wynikać z dokumentacji producenta lub zatwierdzonej procedury utrzymaniowej. MOLYKOTE Longterm 2 Plus i BR-2 Plus są przykładami smarów przemysłowych do obciążonych łożysk, ale nie należy z tego wyciągać automatycznego dopuszczenia do dowolnego zestawu kołowego.

Czym smarować pantograf?

Nie jednym produktem. Pantograf zawiera punkty mechaniczne oraz elementy pracujące elektrycznie. Rodzaj środka zależy od miejsca i konstrukcji. Nie stosuj dielektrycznego smaru na powierzchnię styku odbieraka z siecią trakcyjną, jeśli producent pantografu wyraźnie tego nie przewiduje.

Jaki smar stosować do uszczelek i O-ringów?

Środek musi być kompatybilny z konkretnym elastomerem i medium. MOLYKOTE 55 O-Ring Grease oraz MOLYKOTE 111 Compound są przeznaczone do określonych zastosowań z uszczelnieniami, ale kompatybilność z konkretną mieszanką gumową powinna zostać potwierdzona przed wdrożeniem.

Czy można używać jednego smaru do wszystkich elementów pociągu?

Nie. Łożysko, uszczelnienie, zawias, połączenie gwintowe, układ hydrauliczny i element elektryczny wymagają innych właściwości. Uniwersalizacja zwiększa ryzyko zużycia, problemów z kompatybilnością, błędnego momentu dokręcania lub zanieczyszczenia powierzchni, która powinna pozostać sucha.

Czy HLP 68 to „olej kolejowy”?

Nie. HLP 68 opisuje klasę przemysłowego oleju hydraulicznego i jego lepkość, a nie branżowe dopuszczenie kolejowe. AVIA Fluid L-HM/HLP 68 lub Shell Tellus S2 MX 68 można brać pod uwagę tylko tam, gdzie dokumentacja układu wymaga właśnie takiej klasy produktu.

Czy pasta miedziana nadaje się do rozjazdów?

Nie należy tak zakładać. MOLYKOTE Cu-7439 Plus jest pastą anti-seize do określonych połączeń metalowych, gwintów i zastosowań wysokotemperaturowych. Powierzchnie rozjazdów i inne elementy torowiska mogą mieć własne wymagania dotyczące smarowania, materiałów, ochrony środowiska i parametrów tarcia.

Czy produkty pokazane w artykule mają dopuszczenie kolejowe?

Sam fakt wykorzystania produktu w zastosowaniu technicznym nie oznacza automatycznego dopuszczenia do konkretnego pojazdu, podzespołu lub przewoźnika. W zastosowaniach kolejowych wymagania należy każdorazowo sprawdzić w dokumentacji OEM, dokumentacji utrzymaniowej lub specyfikacji danego projektu.